Birgə mülkiyyət nədir?
Azərbaycan Ailə Məcəlləsinə görə, nikah dövründə əldə edilmiş əmlak hər iki həyat yoldaşının birgə mülkiyyəti sayılır — əmlakın kimin adına qeydiyyata alındığından asılı olmayaraq. Bu o deməkdir ki, mənzil yalnız ərin adına yazılsa belə, boşanma zamanı arvadın da ona hüququ vardır.
Birgə mülkiyyətə daxildir: nikah dövründə alınmış daşınmaz əmlak (mənzil, torpaq, bina), avtomobillər, bank hesabları, sahibkarlıq payları, qiymətli kağızlar. Əsas şərt — aktivin nikah müddətində əldə edilmiş olmasıdır.
50/50 bölgüsü: nə zaman tətbiq edilir?
Ümumi qayda belədir: birgə əmlak bərabər paylarda bölünür. Məhkəmə əsas etibarilə 50/50 prinsipini tətbiq edir. Lakin bu prinsipden yayınmaq mümkündür — əgər tərəflərdən biri müəyyən faktları sübut edə bilərsə.
50/50-dən fərqli bölgü üçün əsaslar:
- Ailə büdcəsinə qeyri-bərabər töhfə — əmlakın əsas hissəsini bir tərəf maliyyələşdiribsə, bu sənədlərlə sübut edilə bilər
- Yetkinlik yaşına çatmamış uşaqların maraqları — uşaqlar anasının yanında qalırsa, məhkəmə ona daha böyük pay verə bilər
- Bir tərəfin səbəbsiz xərclər etməsi — qumar, alkoqolizm, ailə büdcəsini şəxsi məqsədlər üçün israf etmə
- Əmlakın bağışlanmış və ya miras olması — nikah öncəsi əldə edilmiş, hədiyyə verilmiş və ya miras qalan əmlak birgə mülkiyyətə daxil edilmir
20 illik praktikamda müştərilərin çoxu 50/50-nin qaçılmaz olduğunu düşünür. Lakin əksər hallarda sənədlər düzgün toplanarsa, pay nisbəti ədalətli şəkildə dəyişdirilə bilər.
Boşanmadan əvvəl nə etməli?
Boşanma prosesi başlamazdan əvvəl atılacaq ən vacib addımlar:
- Bütün əmlakın siyahısını hazırlayın — mənzil, torpaq, avtomobil, bank hesabları, biznes payları
- Hər bir aktivin alınma tarixini və mənbəyini müəyyən edin
- Ailə büdcəsinə töhfənizi sübut edən sənədlər toplayın (bank köçürmələri, müqavilələr, qəbzlər)
- Əmlakın gizlədilməsinə qarşı tədbirlər görün — lazım gəldikdə məhkəmə həczi tətbiq edilə bilər
İpoteka ilə alınmış mənzil
Kredit yükü olan əmlak xüsusi hal yaradır. Nikah dövründə götürülmüş ipoteka birgə öhdəlik sayılır. Boşanmada mənzil bölünərkən qalıq borcun da bölgüsü müəyyən edilməlidir. Bankın razılığı olmadan ipoteka şərtlərini dəyişmək mümkün deyil — bu baxımdan bankla danışıqlar ayrıca mərhələdir.
Nikah müqaviləsi varsa nə olur?
Nikah müqaviləsi (prenuptial agreement) tərəflər arasında əmlak bölgüsünü əvvəlcədən müəyyən edir. Azərbaycanda nikah müqaviləsi qanunla tanınır — notarial qaydada tərtib olunduqda hüquqi qüvvə daşıyır. Nikah müqaviləsi olmayan hallarda isə Ailə Məcəlləsinin ümumi normaları tətbiq edilir.
Vacib: müddət məsələsi
Boşanma qərarı qüvvəyə mindikdən sonra əmlak bölgüsü iddiası üçün 3 illik iddia müddəti mövcuddur. Bu müddəti ötürmək çox ciddi hüquqi nəticələrə yol aça bilər — bölgü tələb etmək hüququ sona çata bilər.
Məhkəmə yoxsa razılaşma?
Hər boşanma məhkəməyə getməyi tələb etmir. Əgər tərəflər öz aralarında razılaşa bilirsə, notarial qaydada əmlak bölgüsü müqaviləsi bağlamaq mümkündür. Bu yol daha sürətli, daha ucuz və daha az streslidir. Vəkilin rolu burada da vacibdir — müqavilənin şərtlərinin müvəkilin maraqlarını qorumasını təmin edir.
Razılaşma mümkün olmadıqda isə məhkəmə yolu qalır. Əmlak bölgüsü iddiası Bakı şəhər məhkəmələrindən birinə verilir; proses ortalama 6–12 ay çəkir.
Əmlak bölgüsü məsələniz var?
İlk məsləhət tamamilə pulsuzdur. Vəziyyətinizi qiymətləndirək.